Та банкны картаар авч байгаа цалингаа бүрэн ирж байгаа итгэдэг үү?
Юм хөгжинө гэдэг сайхан юм аа. Хаа таарсан газраасаа л цалин мөнгөө авчихна. Халаасандаа бэлэн мөнгөгүй ч дэлгүүрт ороод картаараа үйлчлүүлчихнэ. Албан газрын мөнгөний нярав нягтланг царай алдахгүй. Гэлээ ч сайхан юм бүхэн эрсдэл дагуулдаг гэж би танд хэлэх гээд байна. Үүнийг “Хуулийн арга нарийсвал хулгайчийн арга бас нарийсдаг” гэдэгтэй хамтатган ойлгож болно.Та урд өмнө нь цалин авахдаа дор хаяаад л цалингийнхаа хүснэгтэн дээр хэдэн төгрөгний цалин авч байгаагаа харж, гарын үсгээ зурж авдаг байсан биз. Харин манайд цалинг банкны картаар түгээдэг болсон цагаас хойш банкнуудын хувьд ч ашигтайн дээр байгууллагуудын дарга нар за тэгээд нярав, нягтлан гээд мөнгө барьж төсөв зарцуулдаг хэн бүхний халаасруу мөнгөн урсгал хэрхэн чиглэх болсныг доорх жишээгээр хүргэж байна.
Төсвийн байгууллагт ажилладаг хүн хувын шалтгаанаар нийгмийн даатгалын дэвтрээ өөртөө авчээ. Гэтэл тэрээр өөрийн нийгмийн даатгалд төлдөг мөнгөө хараад эгээтэй л ухаан алдаад уначихсангүй. Тэрсард дунджаар 300-400 мянган төргөний цалин авдаг. Гэтэл түүний нийгмийн даатгалд сар бүр төлсөн мөнгө 800-900 мянга бүр сая төгрөгний цалин авдаг бөгөөд тийм хэмжээний мөнгийг нийгмийн даатгалд төлдөг байсныг олж үзнэ. “-Би хэзээ хаана ийм их цалин авлаа” хэмээн гайхан бодол болж улмаар цалингаа картаар авч байсан банкнаасаа очиж хуулгаа гаргуулан тулгаж харна. Тэр хуулган дээр сар бүр өөрийнх нь авсан цалин яг хэвээрээ бичээстэй байхыг хараад нийгмийн даатгалын дэвтэр, банкны хуулга хоёрынхоо алинд нь итгэхээ мэдэхээ болино. Учир нь тэрээд хаана ч гарын үсэг зуралгүйгээр сүүлийн хэдэн жилд банкнаас цалингаа картаар аваад байсан. Энэ юу гэсэн үг вэ? Энд харин эсрэгээрээ байгууллагууд ажилчдынхаа цалинг дарж нийгмийн даатгад мэдүүлж, татвараас нуугддаг байтал эсрэээрээ маш их цалинг татварт мэдүүлж түүгээр ч зогсохгүй тэр хэмжээний мөнгийг татвар, даатгалд төлдөг байх юм.
“Хэн ийм тэнэг зүйл хийдэг байнаа, сайн л биз насны эцэст даатгалд төлсөн мөнгөнийхөө хэмжээгээр тэтгэвэр аваад сайхан сууж байя” гэж хөнгөн бодоод өнгөрч болох хэдий ч энэ бүхний цаана юу нуугдаж байгааг олж мэдэх нь хэрэгтэй биз дээ. Мөнгө барьдаг хүмүүс түүнийг яаж эргүүлэх яаж халааслахаа дэндүү сайн мэдэж тэр тусмаа цалингийн карт гэж нэг сайхан зүйл гарч ирснээр тэдний хувьд ёстой л нуулгүй идэж, нуугдалгүй халааслах боломж гарчээ. Энэ нь ямар учиртай вэ гэвэл хэн хэнд нь ашигтай наймаа байнаа гэж ойлгох хэрэгэтэй. Тэд таны цалинг яагаад илүү бичээд байна. Яагаад гэвэл ердөө таны цалингийн талыг идэх гэж тэр юм. Дээр өгүүлсэн 300-400 мянган төгрөгний цаинтай төсвийн ажилтанд сард 800-900 мянга тэр ч бүү хэл сая төгрөгий цалин бичээд нийгмийн даатгалд арван хувийг тушаачихна. Тэгээд талыг нь л таны картруу хийнэ. Үлдсэн хагас сая төгрөг таны нягтлангийн халаасруу орно. Улсын төсөв ингэж зарцуулагдаж байна. Та өвдөхгүй бол, өөр ажилд орохгүй бол хэзээ ч нийгмийн даатгалын дэвтрээ харахгүй. Ингээд л ганцхан танаас гэхэд бараг хагас сая төгрөг халаасалчихна. Энэ нь ганц танаас биш ээ, таны хамтран зүтгэгчдээс ч мөн ялгаагүй тийм хэмжээний мөнгө авна. Хамгийн аймшигтай нь сар бүр шүү. Бид ажиллаад лбайдаг, хамаг л цаг нар байдгаа бараад, заримдаа унааны ч мөнгөгүй алхаад ч гэсэн ажилдаа очоод ажиллаад л байна. Харин мөнгө олигтойхон тоолж чаддаг нэг нь цалингийн маань талыг халааслаад хажуугаар дуу аялан өнгөрөхдөө нүүрэн дээрээ инээж, нүднээс далд шоолоод л алхаж байгаа. Улсын төсөв нэг ийм л янзтай үрэн таран өнгөрч байна. Шалгалт ирэхэд улайх юмгүй “Төсөв зарцуулагдсан, хүмүүсийнхээ цалинг ч өгч хүрэхгүй байна” гээд уйлан дуулаад л сууж байна. Хэн ч сэжиглэхгүй, ийм л хонжоогор авдаг хэдийг минь хамар доороос шүүрэх боллоо та минь ээ. Хэрвээ та цалингаа картаар авдаг бол нийгмийн даатгалаа нэг хараад үзээрэй. Бүх хүмүүс адилхан гэж хэлж байгаа юм биш гэдгийг мэргэн уншигч та болгоох биз. Гэхдээ л юмыг яаж мэдэх вэ. Тэгж хохирогсодын нэг нь та ч юм билэв үү?
Юм хөгжинө гэдэг сайхан юм аа. Хаа таарсан газраасаа л цалин мөнгөө авчихна. Халаасандаа бэлэн мөнгөгүй ч дэлгүүрт ороод картаараа үйлчлүүлчихнэ. Албан газрын мөнгөний нярав нягтланг царай алдахгүй. Гэлээ ч сайхан юм бүхэн эрсдэл дагуулдаг гэж би танд хэлэх гээд байна. Үүнийг “Хуулийн арга нарийсвал хулгайчийн арга бас нарийсдаг” гэдэгтэй хамтатган ойлгож болно.Та урд өмнө нь цалин авахдаа дор хаяаад л цалингийнхаа хүснэгтэн дээр хэдэн төгрөгний цалин авч байгаагаа харж, гарын үсгээ зурж авдаг байсан биз. Харин манайд цалинг банкны картаар түгээдэг болсон цагаас хойш банкнуудын хувьд ч ашигтайн дээр байгууллагуудын дарга нар за тэгээд нярав, нягтлан гээд мөнгө барьж төсөв зарцуулдаг хэн бүхний халаасруу мөнгөн урсгал хэрхэн чиглэх болсныг доорх жишээгээр хүргэж байна.
Төсвийн байгууллагт ажилладаг хүн хувын шалтгаанаар нийгмийн даатгалын дэвтрээ өөртөө авчээ. Гэтэл тэрээр өөрийн нийгмийн даатгалд төлдөг мөнгөө хараад эгээтэй л ухаан алдаад уначихсангүй. Тэрсард дунджаар 300-400 мянган төргөний цалин авдаг. Гэтэл түүний нийгмийн даатгалд сар бүр төлсөн мөнгө 800-900 мянга бүр сая төгрөгний цалин авдаг бөгөөд тийм хэмжээний мөнгийг нийгмийн даатгалд төлдөг байсныг олж үзнэ. “-Би хэзээ хаана ийм их цалин авлаа” хэмээн гайхан бодол болж улмаар цалингаа картаар авч байсан банкнаасаа очиж хуулгаа гаргуулан тулгаж харна. Тэр хуулган дээр сар бүр өөрийнх нь авсан цалин яг хэвээрээ бичээстэй байхыг хараад нийгмийн даатгалын дэвтэр, банкны хуулга хоёрынхоо алинд нь итгэхээ мэдэхээ болино. Учир нь тэрээд хаана ч гарын үсэг зуралгүйгээр сүүлийн хэдэн жилд банкнаас цалингаа картаар аваад байсан. Энэ юу гэсэн үг вэ? Энд харин эсрэгээрээ байгууллагууд ажилчдынхаа цалинг дарж нийгмийн даатгад мэдүүлж, татвараас нуугддаг байтал эсрэээрээ маш их цалинг татварт мэдүүлж түүгээр ч зогсохгүй тэр хэмжээний мөнгийг татвар, даатгалд төлдөг байх юм.
“Хэн ийм тэнэг зүйл хийдэг байнаа, сайн л биз насны эцэст даатгалд төлсөн мөнгөнийхөө хэмжээгээр тэтгэвэр аваад сайхан сууж байя” гэж хөнгөн бодоод өнгөрч болох хэдий ч энэ бүхний цаана юу нуугдаж байгааг олж мэдэх нь хэрэгтэй биз дээ. Мөнгө барьдаг хүмүүс түүнийг яаж эргүүлэх яаж халааслахаа дэндүү сайн мэдэж тэр тусмаа цалингийн карт гэж нэг сайхан зүйл гарч ирснээр тэдний хувьд ёстой л нуулгүй идэж, нуугдалгүй халааслах боломж гарчээ. Энэ нь ямар учиртай вэ гэвэл хэн хэнд нь ашигтай наймаа байнаа гэж ойлгох хэрэгэтэй. Тэд таны цалинг яагаад илүү бичээд байна. Яагаад гэвэл ердөө таны цалингийн талыг идэх гэж тэр юм. Дээр өгүүлсэн 300-400 мянган төгрөгний цаинтай төсвийн ажилтанд сард 800-900 мянга тэр ч бүү хэл сая төгрөгий цалин бичээд нийгмийн даатгалд арван хувийг тушаачихна. Тэгээд талыг нь л таны картруу хийнэ. Үлдсэн хагас сая төгрөг таны нягтлангийн халаасруу орно. Улсын төсөв ингэж зарцуулагдаж байна. Та өвдөхгүй бол, өөр ажилд орохгүй бол хэзээ ч нийгмийн даатгалын дэвтрээ харахгүй. Ингээд л ганцхан танаас гэхэд бараг хагас сая төгрөг халаасалчихна. Энэ нь ганц танаас биш ээ, таны хамтран зүтгэгчдээс ч мөн ялгаагүй тийм хэмжээний мөнгө авна. Хамгийн аймшигтай нь сар бүр шүү. Бид ажиллаад лбайдаг, хамаг л цаг нар байдгаа бараад, заримдаа унааны ч мөнгөгүй алхаад ч гэсэн ажилдаа очоод ажиллаад л байна. Харин мөнгө олигтойхон тоолж чаддаг нэг нь цалингийн маань талыг халааслаад хажуугаар дуу аялан өнгөрөхдөө нүүрэн дээрээ инээж, нүднээс далд шоолоод л алхаж байгаа. Улсын төсөв нэг ийм л янзтай үрэн таран өнгөрч байна. Шалгалт ирэхэд улайх юмгүй “Төсөв зарцуулагдсан, хүмүүсийнхээ цалинг ч өгч хүрэхгүй байна” гээд уйлан дуулаад л сууж байна. Хэн ч сэжиглэхгүй, ийм л хонжоогор авдаг хэдийг минь хамар доороос шүүрэх боллоо та минь ээ. Хэрвээ та цалингаа картаар авдаг бол нийгмийн даатгалаа нэг хараад үзээрэй. Бүх хүмүүс адилхан гэж хэлж байгаа юм биш гэдгийг мэргэн уншигч та болгоох биз. Гэхдээ л юмыг яаж мэдэх вэ. Тэгж хохирогсодын нэг нь та ч юм билэв үү?
6 сэтгэгдэл:
tiim uu medmee yum bn sh d
unen yumuu teed yaj medhuu yag teriigee
яахав дээ нийгмийн даатгалын дэвтрээ харахгүй юу
ийм газар мэр сэр байдаг л байх, гэхдээ арай ч тэнэг царайлжаагаад ингэж луйвардуулахгүй л байлгүй дээ.
Bodoltsmoor l yum bna
Энэ чинь жоохон худлаадчижээ төсвийн байгууллагын цалин чинь тэд байх ёстой гээд хуулиар батлагддымдаа хувийн байгууллага бол маш нарийн шалгаж байж НД-ын мөнгийг шилжүүлдийн тэхээр тийм тохиолдол бараг гарах боломжгүй